Çok uluslu işletme gruplarına yönelik küresel asgari vergi düzenlemeleri, Türkiye’deki bağlı işletmeler açısından yeni beyan ve bildirim sorumlulukları oluşturmuştur. Önceki dört hesap döneminin en az ikisinde yıllık konsolide hasılatı 750 milyon avro karşılığı Türk lirası sınırını aşan grupların Türkiye’deki işletmeleri; grup yapısı, mükellefiyet statüsü ve bilgi beyannamesinin verileceği ülkeye göre sürece dâhil olabilir. Bu nedenle Pillar Two Türkiye uygulaması yalnızca vergi hesaplaması olarak değerlendirilmemelidir.
Hazırlık süreci; Türkiye’deki işletmelerin belirlenmesi, nihai ana işletmeden güncel bilgilerin alınması, formu sunacak işletmenin seçilmesi ve verilerin elektronik bildirim öncesinde doğrulanmasını kapsar. Etkili bir küresel asgari vergi hazırlığı, vergi ve muhasebe ekiplerinin yanı sıra hukuk, finansal raporlama ve grup merkezi arasında düzenli bir veri akışı kurulmasını gerektirir. Özellikle unvan, vergi kimlik numarası, işletme statüsü ve GIR sunum bilgilerindeki uyumsuzluklar bildirim riskine dönüşebilir.
Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Bildirim Formu Nedir?
Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Bildirim Formu, kapsama giren bir çok uluslu işletme grubuna bağlı olmakla birlikte Türkiye’de küresel ATV mükellefi olmayan işletmelerin grup ve raporlama bilgilerini Gelir İdaresi Başkanlığına iletmesini amaçlayan elektronik formdur. Form; bildirimde bulunan işletmenin kimliğini, bağlı bulunduğu ÇUİ grubunu, grubun nihai ana işletmesini ve Türkiye’deki diğer bağlı işletmeleri gösterir. Formun bölümleri, GİB tarafından yayımlanan taslakta ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.
Formun temel işlevi doğrudan vergi hesaplamak veya tahakkuk oluşturmak değildir. Amaç, Türkiye’nin hangi işletme üzerinden bilgilendirileceğini ve grup çapındaki bilgi beyannamesinin hangi ülkede, hangi işletme tarafından sunulduğunu belirlemektir. Bununla birlikte küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi bildirimi, vergi ve bilgi beyannameleriyle bağlantılı olduğundan bu belgelerde kullanılan hesap dönemi, işletme statüsü ve grup bilgilerinin birbiriyle tamamen uyumlu olması gerekir.
Küresel ATV Bildirim Formunu Hangi Şirketler Vermelidir?
Öncelikle grubun 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamındaki hasılat eşiğini ve çok uluslu işletme niteliğini sağlayıp sağlamadığı belirlenmelidir. İlgili hesap döneminden önceki dört dönemin en az ikisinde yıllık konsolide hasılatı 750 milyon avro karşılığı Türk lirasını aşmayan gruplar genel olarak kapsam dışında kalır. Eşiğin aşılması durumunda ise Türkiye’de bulunan her grup işletmesinin hukuki ve vergisel statüsü ayrı ayrı incelenmelidir.
Türkiye’de küresel ATV mükellefi olan işletmeler, ilgili vergi beyannamesi ve eki bilgi beyannamesi üzerinden yükümlülüklerini yerine getirir. GİB açıklamasına göre kapsama giren gruba bağlı olduğu hâlde Türkiye’de küresel ATV mükellefi olmayan bağlı işletmeler ise bildirim formunu sunar. Bu nedenle ÇUİ grubu bildirim yükümlülüğü, yalnızca tamamlayıcı vergi çıkıp çıkmadığına bakılarak belirlenemez; grubun hasılatı, işletmenin konumu ve IIR kapsamındaki rolü birlikte değerlendirilmelidir.
ÇUİ Grubu Kapsamındaki Türkiye’de Yerleşik Bağlı İşletmeler Nasıl Belirlenir?
Türkiye’deki işletmeler belirlenirken nihai ana işletmenin konsolidasyon kapsamı esas alınmalı; bağlı ortaklıklar, şubeler, iş ortaklıkları ve özel statülü grup üyeleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Her işletme için tam ticaret unvanı, vergi kimlik numarası, bağlı olunan vergi dairesi, sahiplik yapısı ve küresel ATV kapsamındaki statü kaydedilmelidir. Dönem içinde gerçekleşen birleşme, bölünme, pay devri veya tasfiye işlemleri de dikkate alınmalı ve grup organizasyon şeması hesap döneminin sonundaki durumla sınırlandırılmamalıdır.
Bildirimi Grup Adına Hangi Bağlı İşletme Verebilir?
GİB’in taslak formundaki B.5 alanı, bildirimi sunan işletmenin aynı ÇUİ grubuna bağlı Türkiye’deki diğer işletmeleri unvan ve vergi kimlik numarasıyla forma dâhil edebilmesine imkân tanımaktadır. Grup adına hareket edecek işletme belirlenirken elektronik beyan yetkisi, veriye erişim kapasitesi ve ana işletmeyle iletişim sorumluluğu dikkate alınmalıdır. Seçimin yönetim kararı veya şirket içi görevlendirme belgesiyle kayıt altına alınması, hangi işletmelerin bildirime dâhil edildiğinin izlenmesini ve mükerrer bildirimlerin önlenmesini kolaylaştırır.
Küresel ATV Bildirim Formu ile Vergi ve Bilgi Beyannameleri Arasındaki Fark Nedir?
Küresel ATV bildirim formu, küresel ATV beyannamesi ve küresel ATV bilgi beyannamesi aynı raporlama sisteminin parçaları olsa da farklı amaçlara hizmet eder. Vergi beyannamesi, Türkiye’de IIR kapsamında hesaplanan tamamlayıcı verginin beyan edilmesini ve varsa ödeme yükümlülüğünün belirlenmesini sağlar. Bilgi beyannamesi ise grup yapısı, ülkesel bazlı vergi yükü, güvenli limanlar, seçimler ve hesaplamalar hakkında daha ayrıntılı veriler içerir.
| Belge | Temel amacı | Genel olarak sunan taraf | Vergi tahakkuku |
| Bildirim formu | Grup, Türkiye’deki işletmeler ve GIR sunum yerini bildirmek | Türkiye’de küresel ATV mükellefi olmayan kapsam içi bağlı işletme | Oluşturmaz |
| Küresel ATV beyannamesi | IIR kapsamında hesaplanan vergiyi beyan etmek | Türkiye’deki küresel ATV mükellefi | Oluşturabilir |
| Küresel ATV bilgi beyannamesi | Grup ve ülke bazlı hesaplama bilgilerini raporlamak | Yetkili veya görevlendirilmiş grup işletmesi | Tek başına tahakkuk amacı taşımaz |
Belgelerin farklı olması, verilerin birbirinden bağımsız hazırlanabileceği anlamına gelmez. Aynı işletmenin statüsü bir belgede bağlı işletme, diğerinde ara ana işletme olarak gösterilmemelidir. Hesap dönemi, grup adı, nihai ana işletme, GIR sunucusu ve vergi kimlik bilgileri ortak bir veri kaynağından alınmalı; elektronik gönderim öncesinde belgeler arası mutabakat yapılmalıdır. GİB’in beyan ve bildirim taslaklarına ilişkin duyurusu, bu ayrımın değerlendirilmesinde temel alınabilir.
Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Bildirim Formunda Hangi Bilgiler İstenir?
Form dört temel bölümden oluşur. A bölümünde bildirimi yapan Türkiye’deki bağlı işletme, B bölümünde ÇUİ grubu ve nihai ana işletme, C bölümünde Türkiye’deki küresel ATV mükellefi, D bölümünde ise GIR sunumuna ilişkin bilgiler yer alır. Hangi bölümlerin doldurulacağı, grubun Türkiye’de küresel ATV mükellefinin bulunup bulunmamasına ve bilgi beyannamesinin hangi ülkede sunulduğuna göre değişir.
Şirketler bu alanları doldurmadan önce ticaret sicili kayıtları, güncel organizasyon şeması, konsolide finansal tablolar, vergi kimlik bilgileri ve ana işletmeden alınan raporlama teyitlerini bir araya getirmelidir. Taslak formda bulunan alanlar hazırlık için kullanılabilir; ancak gönderim sırasında elektronik sistemdeki nihai alanlar ve GİB açıklamaları yeniden kontrol edilmelidir. Özellikle hesap dönemi sonrasındaki unvan, adres veya grup yapısı değişikliklerinde hangi döneme ait bilginin raporlanacağı açıkça belgelenmelidir.
Bildirimde Bulunan Bağlı İşletme ve ÇUİ Grubu Bilgileri
A bölümünde bildirimde bulunan işletmenin vergi kimlik numarası, unvanı ve bağlı olduğu vergi dairesi istenir. B bölümünde grubun adı, nihai ana işletmenin unvanı, bulunduğu ülke ve kayıtlı adresi gösterilir. Aynı gruba bağlı Türkiye’deki diğer işletmeler de unvan ve vergi kimlik numarasıyla forma eklenebilir. Bu bilgilerin ticaret sicili, Dijital Vergi Dairesi ve grup kayıtlarıyla karşılaştırılması; kısaltılmış unvan, eski adres veya yanlış ülke kodu kullanılmasının önlenmesi bakımından önemlidir.
Küresel ATV Mükellefiyet ve Bilgi Beyannamesi Bilgileri
Formun C.1 alanında grubun Türkiye’de yerleşik küresel ATV mükellefi bulunup bulunmadığı belirtilir. Yanıt “Evet” ise mükellefin vergi kimlik numarası, unvanı, vergi dairesi ve küresel ATV kapsamındaki statüsü C.2-C.5 alanlarına yazılır; D bölümü doldurulmaz. Yanıt “Hayır” ise C.2-C.5 alanları boş bırakılarak D bölümüne geçilir. Bu bölümde GIR sunulan ülke, sunan işletmenin rolü ve unvanı, kimlik numarası, beyanname ID’si, sunum tarihi ve irtibat kişisi bilgileri raporlanır.
Küresel ATV Bilgi Beyannamesi Başka Bir Ülkede Veriliyorsa Bildirim Nasıl Yapılır?
Bilgi beyannamesi yabancı bir ülkede sunuluyorsa öncelikle bu ülkenin ilgili raporlama dönemi itibarıyla GIR-MCAA kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği doğrulanmalıdır. Yalnızca grup merkezinden “beyanname yurt dışında verilecek” bilgisinin alınması yeterli değildir. Beyannameyi sunan işletmenin rolü, bulunduğu ülke, vergi kimlik numarası, beyanname ID’si, sunum tarihi ve yetkili irtibat kişisi yazılı olarak teyit edilmelidir.
GIR bildirimi için kullanılacak bilgiler, yabancı ülkedeki elektronik gönderim tamamlandıktan sonra alınmalı veya gönderim henüz yapılmadıysa kesinleşmiş raporlama planıyla desteklenmelidir. Ülke seçimi ile GIR-MCAA durumu yanlış eşleştirilirse formun eki olan genel bilgiler belgesinin gerekip gerekmediği de hatalı belirlenebilir. Bu nedenle bildirim tarihine yakın bir zamanda anlaşma durumu, sistem seçenekleri ve yabancı ülkeden alınan gönderim kanıtı yeniden kontrol edilmelidir.
Bilgi Beyannamesinin MCAA’ye Taraf Bir Ülkede Sunulması
Taslak forma göre bilgi beyannamesi Türkiye’de veya GIR-MCAA’ye taraf bir ülkede sunuluyorsa D.2-D.7 alanları doldurulur; Çok Uluslu İşletme Grubuna İlişkin Genel Bilgiler Formu hazırlanmaz. Türkiye’deki işletme, yabancı ülkedeki sunucu işletmenin rolünü ve beyannameye ait kimlik bilgilerini doğru aktarmalıdır. Sunum tarihi ile bildirim tarihinin uyumlu olması, beyanname ID’sinin gönderim belgesinden alınması ve irtibat kişisinin gerektiğinde bilgi sağlayabilecek yetkili bir kişi olarak belirlenmesi gerekir.
Bilgi Beyannamesinin MCAA’ye Taraf Olmayan Bir Ülkede Sunulması veya Sunulmaması
Bilgi beyannamesi MCAA’ye taraf olmayan bir ülkede sunuluyorsa veya hiç sunulmamışsa taslak formda D.2-D.7 alanları yerine Çok Uluslu İşletme Grubuna İlişkin Genel Bilgiler Formunun doldurulması öngörülmektedir. Bu ek; grup işletmeleri, sahiplik yapısı, işletmelerin küresel ATV statüleri ve dönem içindeki kurumsal değişiklikler hakkında daha geniş veri gerektirir. Dolayısıyla şirketler MCAA durumunu son güne bırakmamalı; ek form gerekebilecekse grup şirketleri ve sahiplik verilerini erken aşamada toplamaya başlamalıdır.
Şirketler Küresel ATV Bildirim Formu Hazırlığına Nasıl Başlamalı?
Hazırlığın ilk adımı, grubun kapsama girip girmediğini ve Türkiye’deki işletmelerin hangi statüde bulunduğunu gösteren yazılı bir kapsam analizidir. Ardından sorumlu işletme, bildirimde yer alacak diğer Türkiye işletmeleri ve GIR’ı sunacak yabancı işletme belirlenmelidir. Her bilgi alanı için veri sahibi, belge kaynağı, iç kontrol sorumlusu ve onay tarihi tanımlanarak merkezi bir çalışma dosyası oluşturulmalıdır.
Taslak form üzerinden deneme çalışması yapılması, eksik verilerin elektronik beyan döneminden önce görülmesini sağlar. STB CPA Turkey; hasılat eşiğinin incelenmesi, Türkiye’deki işletmelerin statülerinin sınıflandırılması, form alanlarının kaynak belgelerle eşleştirilmesi ve ana işletmeden talep edilecek bilgilerin belirlenmesi aşamalarında sürece destek olabilir. Böylece hazırlık yalnızca form doldurma aşamasına indirgenmeden grup yapısı ve raporlama sorumlulukları birlikte değerlendirilebilir.
Kapsama Giren Grup İşletmelerinin ve Bildirim Sorumlusunun Belirlenmesi
Nihai ana işletmeden güncel konsolidasyon listesi alınarak Türkiye’deki tüm bağlı işletmeler işaretlenmelidir. Her işletme için yerleşiklik ülkesi, faaliyet durumu, sahiplik oranı, vergi kimlik numarası, konsolidasyon yöntemi ve küresel ATV statüsü kaydedilmelidir. Ardından Türkiye’de küresel ATV mükellefi bulunup bulunmadığı ve hangi işletmenin bildirim yapacağı belirlenmelidir. Grup adına tek işletmenin hareket etmesi planlanıyorsa forma dâhil edilecek diğer işletmeler teyit edilmeli ve sorumluluk paylaşımı yazılı hâle getirilmelidir.
Vergi, Muhasebe ve Grup Yapısı Verilerinin Toplanarak Doğrulanması
Veri toplama çalışması yalnızca Türkiye’deki yasal muhasebe kayıtlarına dayandırılmamalıdır. Konsolide finansal tablolar, grup raporlama paketleri, sahiplik kayıtları, vergi beyannameleri ve şirketler arası mutabakatlar birlikte incelenmelidir. Türkçe ticaret unvanları ile grup sistemindeki yabancı dildeki unvanlar eşleştirilmeli; vergi kimlik numaraları ve adresler resmî kayıtlardan doğrulanmalıdır. GIR sunum ülkesi, sunucu işletmenin rolü ve beyanname ID’si ise ana işletmeden alınan gönderim belgesi veya yazılı teyitle desteklenmelidir.
Bildirim Sürecinde Türkiye’deki Şirket ile Yurt Dışındaki Ana İşletme Nasıl Koordine Olmalıdır?
Türkiye’deki işletme, ana işletmeye gönderilecek veri talebini form alanlarıyla eşleştirilmiş standart bir şablon üzerinden hazırlamalıdır. Talepte grubun tam adı, nihai ana işletmenin unvan ve adresi, Türkiye’deki işletmelerin listesi, GIR sunucusunun rolü, sunum ülkesi, beyanname ID’si ve irtibat kişisi açıkça sorulmalıdır. Alınan yanıtların hangi hesap dönemine ait olduğu ve kim tarafından onaylandığı ayrıca kayıt altına alınmalıdır.
Koordinasyon takvimi yabancı ülkedeki GIR hazırlık süreciyle uyumlu kurulmalıdır. Türkiye bildirimi için gereken ID veya sunum tarihi, GIR tamamlanmadan kesinleşmeyebileceğinden taslak ve nihai veriler birbirinden ayrılmalıdır. Birleşme, satın alma, işletme satışı veya unvan değişikliği yaşanmışsa ilgili hukuk ve konsolidasyon ekipleri de sürece dâhil edilmelidir. Son onayın yalnızca e-posta yazışmasına dayanmaması, onaylanan veri setinin sürüm numarasıyla saklanması ileride yapılabilecek kontrolleri kolaylaştırır.
Küresel ATV Bildirimi İçin Şirket İçi Görev Dağılımı Nasıl Yapılmalıdır?
Vergi ekibi mevzuat kapsamını ve işletme statülerini belirlerken muhasebe ve finansal raporlama ekipleri konsolidasyon bilgilerini sağlamalıdır. Hukuk veya şirketler hukuku birimi unvan, adres, pay sahipliği ve dönem içindeki kurumsal değişiklikleri doğrulamalıdır. Bilgi teknolojileri ekibi elektronik beyan erişimlerini ve veri güvenliğini yönetirken yetkili yönetici, gönderilecek nihai formu onaylamalıdır. Sürecin tek bir departmana bırakılması, farklı kaynaklardaki bilgilerin karşılaştırılmasını engelleyebilir.
Görev dağılımında hazırlayan, kontrol eden ve onaylayan roller birbirinden ayrılmalıdır. Her form alanının yanında bilgi kaynağı, sorumlu kişi ve son kontrol tarihi gösterilebilir. Grup merkezinden veri talep edecek tek bir iletişim sorumlusu belirlenmesi, farklı departmanların çelişkili bilgi istemesini önler. Ayrıca elektronik gönderim sonrasında tahakkuk veya bildirim belgesi, ekran çıktısı, kullanılan çalışma dosyası ve yabancı işletmeden alınan teyitler mevzuattaki saklama süreleri dikkate alınarak ortak bir arşivde tutulmalıdır.
Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Bildirim Formu Ne Zaman ve Nasıl Verilir?
Genel uygulamada küresel ATV beyannamesi ve eki bilgi beyannamesi, hesap döneminin kapandığı ayı izleyen on beşinci ayın sonuna kadar sunulur. İlk uygulama dönemi olan 2024 hesap dönemi için süre on sekiz ay olarak belirlenmiş; takvim yılı kullanan mükellefler bakımından 30 Haziran 2026’da sona erecek süre daha sonra 31 Temmuz 2026’ya uzatılmıştır. Güncel süreler GİB’in beyanname süreleri tablosundan ve vergi takviminden kontrol edilmelidir.
GİB açıklamasına göre form, beyan dönemi içinde Yeni e-Beyan Sistemi üzerindeki ekranlar aracılığıyla doldurulur; mükelleflerden XML veya JSON formatında dosya yüklemeleri istenmez. Buna rağmen küresel asgari vergi bildirimi öncesinde çevrim dışı bir kontrol dosyası hazırlanması yararlıdır. Elektronik gönderim tamamlandıktan sonra formun gönderim kanıtı, tarih ve saat bilgisi, ekler ile son kullanılan veri seti arşivlenmeli; düzeltme gerektiren bir durum ortaya çıkarsa güncel sistem yönlendirmeleri izlenmelidir.
Küresel ATV Bildirim Formu Hazırlanırken En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
En sık karşılaşılan hatalar arasında grubun hasılat eşiğinin yalnızca cari dönem üzerinden değerlendirilmesi, Türkiye’deki bazı bağlı işletmelerin kapsam listesinden çıkarılması ve formu sunan işletmenin statüsünün yanlış belirlenmesi bulunur. Eski ticaret unvanının kullanılması, vergi kimlik numarasının hatalı yazılması, nihai ana işletme adresinin eksik bırakılması ve Türkiye’deki diğer işletmelerin forma dâhil edilmemesi de bildirimin bütünlüğünü bozabilir.
Yurt dışında sunulan GIR’ın ülkesi, sunucu işletmesi veya beyanname ID’si teyit edilmeden formun tamamlanması daha önemli uyumsuzluklar yaratabilir. MCAA’ye taraf olmayan bir ülkenin taraf ülke gibi seçilmesi, gerekli genel bilgiler ekinin hazırlanmamasına yol açabilir. Ayrıca vergi beyannamesi, bilgi beyannamesi ve bildirim formunda farklı hesap dönemleri ya da işletme statüleri kullanılması idarenin ek açıklama istemesine neden olabilir. Hataların azaltılması için gönderimden önce bağımsız bir ikinci kontrol uygulanmalıdır.
Küresel ATV Bildirimi Öncesinde Hangi Kontroller Yapılmalıdır?
İlk kontrol katmanında grubun hasılat eşiği, çok uluslu işletme niteliği ve Türkiye’deki işletmelerin kapsamı yeniden değerlendirilmelidir. İkinci katmanda formdaki unvan, vergi kimlik numarası, vergi dairesi, ülke ve adres bilgileri resmî belgelerle karşılaştırılmalıdır. Üçüncü katmanda Türkiye’de küresel ATV mükellefi bulunup bulunmadığı ve buna bağlı olarak C veya D bölümünden hangisinin doldurulacağı doğrulanmalıdır.
Son kontrol, GIR sunum bilgilerinin ve ek gerekliliğinin incelenmesini kapsamalıdır. Beyanname ID’si, sunum tarihi, sunucu işletmenin rolü ve irtibat kişisi yabancı grup merkezinden alınan kanıtlarla eşleştirilmelidir. Bildirime dâhil edilen Türkiye işletmelerinin tamamı liste üzerinde işaretlenmeli; formun nihai sürümü yetkili kişi tarafından onaylanmalıdır. Elektronik gönderimden sonra alınan belge açılarak okunabilirliği kontrol edilmeli ve kullanılan destekleyici dokümanlarla birlikte erişimi sınırlandırılmış bir arşivde saklanmalıdır.
STB CPA Turkey Küresel Asgari Vergi Bildirim Sürecinde Şirketlere Nasıl Destek Sağlar?
STB CPA Turkey, çok uluslu işletme grubunun kapsam analizinin yapılması, Türkiye’deki bağlı işletmelerin statülerinin belirlenmesi ve bildirim sorumlusunun seçilmesi aşamalarında şirketlere destek sunabilir. Form alanları grup organizasyon şeması, ticaret sicili kayıtları ve vergi bilgileriyle karşılaştırılarak eksik veya çelişkili veriler belirlenebilir. Yurt dışındaki ana işletmeye iletilecek bilgi talep şablonunun hazırlanması ve GIR sunum bilgilerinin Türkiye bildirimiyle eşleştirilmesi de çalışma kapsamına alınabilir.
Süreçte ihtiyaç duyulan vergi denetim ve danışmanlık hizmetleri ile muhasebe ve finansal raporlama hizmetleri birlikte ele alınarak form, bilgi beyannamesi ve finansal veriler arasındaki tutarlılık kontrol edilebilir. Elektronik gönderim öncesi kontrol, destekleyici belgelerin düzenlenmesi ve sonraki dönemlerde kullanılabilecek standart bir raporlama dosyasının oluşturulması, şirketlerin bildirim sürecini daha izlenebilir ve sürdürülebilir biçimde yönetmesine yardımcı olur.
